Βασίλης Μιχαηλίδης, ο σπετσέρης

 

Η ρωμιοσύνη εν φυλή συνότζαιρη του κόσμου
κανένας δεν εβρέθηκεν για να την ιξηλείψη
κανένας, γιατί σιέπει την που τα ‘ψη ο Θεός μου
Η ρωμιοσύνη εν να χαθή, όντας ο κόσμος λείψει

shapeimage_3

Βασίλης Μιχαηλίδης | Ο Εθνικός Ποιητής της Κύπρου
που μόνο τα τρία γνωστότερά του ποιήματα να έγραφε (Η 9η Ιουλίου, Η Χιώτισσα, Η Ανεράδα) θα ήταν και πάλι ο εθνικός ποιητής και πάλι τα ποιήματά του θα μελοποιούνταν και θα τραγουδιώνταν.

Ο Ποιητής

Γεννήθηκε μεταξύ του 1849-1853 (με επικρατέστερη ημερομηνία το 1853) στο Λευκόνοικο (λευκά σπίτια) της Μεσαορίας.
Από μικρή ηλικία έδειξε ενδιαφέρον στην ζωγραφική και στην αγιογραφία. Μαθήτευσε σ’ ένα θείο του στο Δάλι, και απ’ εκεί πήγε στην Αρχιεπισκοπή στη Λευκωσία όπου γνωρίστηκε με τον Γεώργιο Βιζυηνό. Εφόσον ήταν στην προστασία του θείου του, όταν ο δεύτερος ανακηρύχθηκε μητροπολίτης Κιτίου, πήγαν μαζί στο Κίτιο (Λάρνακα) όπου μέχρι το 1876 ήταν προστατευόμενος του. Ο κοσμοπολίτικος αέρας της Λάρνακας τον επηρέασαν και εδώ ήταν που άρχισε να στρέφεται προς την ποίηση.
Αποφάσισε το 1876 να φύγει για Ιταλία να σπουδάσει ζωγραφική αλλά απένταρος καθώς ήταν δανείστηκε από φίλους και έκλεψε από το θείο του για να μπορέσει να σπουδάσει. Δεν πέρασε ένας χρόνος και η μη ύπαρξη χρημάτων τον ανάγκασε να φύγει από την Ιταλία και να βρεθεί στην Θεσσαλία όπου και πολέμησε για την απελευθέρωσή της από τους Τούρκους.
Επιστρέφοντας το 1878 στην Κύπρο πολλά άλλαξαν. Άφησε πίσω του μια Κύπρο υπό Οθωμανική κυριαρχία και επέστρεψε σε μια Κύπρο υπό Βρετανική κυριαρχία.
Στην Λάρνακα δεν μπορούσε να πάει πια από ντροπή προς τον θείο του και εγκαταστάθηκε στη Λεμεσό όπου και έμεινε μέχρι το θάνατό του.
Πήρε θέση πρακτικού φαρμακοποιού στο νοσοκομείο της Λεμεσού αλλά λόγω του οξύθυμου χαρακτήρα του και στο ότι ήταν αλκοολικός έχασε τη θέση του και απ ‘εδώ άρχισε η (ας το πούμε οικονομική) κατρακύλα. Από οδοκαθαριστής κατέληξε να είναι καθαριστής τουαλετών (άσχημο επάγγελμα με τα σημερινά δεδομένα, φανταστείτε με τα δεδομένα του 1910 στην Κύπρο). Καθάριζε τουαλέτες μέχρι το 1915 όπου σταμάτησε και κατέληξε να ζει μόνος του σε μια κάμαρη στο πτωχοκομείο Λεμεσού όπου και πέθανε στις 9 Δεκεμβρίου 1917. Φέτος δηλαδή, συμπληρώνονται 100 χρόνια από το θάνατό του και το 2017 βασικά είναι έτος Βασίλη Μιχαηλίδη. 35084287

Το Έργο

Μπορεί η ζωή του να χαρακτηρίζετο από φτώχεια και κακουχίες η ποίησή του άλλο από φτωχή μπορεί να χαρακτηριστεί.
Έγραψε καμιά εκατοστή ποιήματα με πιο χαρακτηριστικά αυτά που ήταν γραμμένα στην Κυπριακή διάλεκτο

Έκδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή Η Ασθενής Λύρα το 1882 με ποιήματα κυρίως στην Καθαρεύουσα. Το 1888 δημοσίευε την δεκαπενθήμερη (έμμετρη) σατιρική εφημερίδα (επηρεασμένη λογικά από τον Σουρή) Διάβολος η οποία πούλησε μονάχα 6 φύλλα
Τα ποιήματά του γραμμένα στην καθαρεύουσα είναι σχεδόν άγνωστα διότι είναι (κατ’ εμέ) μια ψυχρή και απόμακρη γλώσσα, γλώσσα όμως που ήταν της ‘μόδας’ όμως τότε και έτσι μ’ αυτήν ξεκίνησε και ο Μιχαηλίδης. Συνέχισε με τη δημοτική που παρόλο είναι πιο κοντινή σε μας από την καθαρεύουσα δεν αγγίζει τις ψυχές μας όσο η Κυπριακή.
Το 1911 με πρωτοβουλία (ευκατάστατων) φίλων θα εκδοθεί η 2η και τελευταία του ποιητική συλλογή η οποία περιέχει τα 3 γνωστότερα ποιήματά του:

9η Ιουλίου:
Επικό ποίημα με 24 ραψωδίες και 560 δεκαπεντασύλλαβους στίχους. Εξιστορεί τα γεγονότα της 9ης Ιουλίου 1821 όπου οι Τούρκοι για να εκφοβίσουν τους Κύπριους ούτως ώστε να μην τους μπουν επαναστατικές ιδέες δολοφονούν κληρικούς και προεστούς ανάμεσά τους μητροπολίτες και ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός.

Η Χιώτισσα:
Κατά κάποιον τρόπο συνέχεια της 9ης Ιουλίου και επίσης μεγάλο σε μήκος ποίημα που εξιστορεί το δράμα μιας Τουρκάλας στη Λεμεσό που ουσιαστικά είναι Ελληνίδα, Χιώτισσα εξισλαμισμένη και πουλημένη σε πλούσιο Τούρκο, μετά τη σφαγή στη Χίο τον Απρίλη του 1822.

Η Ανεράδα:
Το θέμα εδώ είναι φανταστικό (ανεράδα/νεράιδα) και ερωτικό (ερωτική απογοήτευση). Ακούστε το ποίημα ως τραγούδι από τον Αλκίνοο Ιωαννίδη Η Ανεράδα vasilismichailidis4

Να προσθέσω ότι ο Μιχαηλίδης είναι ο πιο τραγουδοποιημένος ποιητής της Κύπρου με τραγουδιστές εμβέλειας όπως ο Κώστας Χατζής, Γιάννης Κότσιρας, Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Πέτρος Γαϊτάνος, Χρήστος Θηβαίος, Αλκίνοος Ιωαννίδης, και άλλοι.
Όλοι ουσιαστικά τραγούδησαν για τη δημιουργία αυτού του δίσκου.

Το βιβλίο αυτό δεν ήταν όμως μονάχα η βιογραφία του Βασίλη Μιχαηλίδη αλλά όπως λέει και ο υπότιτλος είναι επίσης ένα σεργιάνισμα στον κόσμο και στη εποχή του ποιητή (‘βιογραφία’ της Λεμεσού στο γύρισμα του αιώνα 1878-1917)
Το βιβλίο αυτό έγινε και σειρά από το Sigma την περίοδο 2005-2006 με πρωταγωνιστή τον Καράγιωρκη κατά κόσμο Κρίστοφερ Γκρέκο.

Advertisements

Ο Αστερίξ στα κυπριακά (κριτική βιβλίου)

Την κυπριακή διάλεκτο συναντούμεν την συνήθως σε ποιήματα λαϊκών ποιητών, παραδοσιακά παραμύθκια τζ̌αι τραούδκια, ακόμα τζ̌αι σε διηγήματα τζ̌αι μυθιστορήματα (Οι γενιές της σιωπής) που διαδραματίζουνται  όμως στην Κύπρο (συνήθως του παρελθόντος). Έτσι μόλις είδα τούντο βιβλίο την Κυριακή στο Cyprus Comic Con άρπαξα το δίχα δισταγμόν. Το να δκιαβάζεις κάτι της ποπ κουλτούρας στα κυπριακά εν κάτι το σπάνιο τζ̌αι κάτι το εντυπωσιακό.

Επροσπάθησα το τζ̌αι γω τούτο, να εφαρμόσω την κυπριακή διάλεκτο σε κάτι που έν έσ̌ει καμία σχέση με τη Κύπρο. Διασκεύασα σονέτο 130 του Σαίξπηρ, τζ̌αι το ποίημα του νομπελίστα Τ. Σ. Έλιοτ The Love Song of J. Alfred Prufrock and Other Poems στα κυπριακά. Μπόρετε να έβρετε το σονέτο 130 στη συλλογή μου Leaves of Poetry τζ̌αι το ποίημα του Τ. Σ. Έλιοτ σε τούντην συλλογή The Muses and Other Poems

Έσ̌ει που το 2011 που ετοιμάζω μνιαν κυπριακή μετάφραση ενός κλασσικού παραμυθκιού για μιτσιούς τζ̌αι μιάλους.

– Ρε κουμπάρε παρέτα ν’ αυτοδιαφημίζεσαι τζ̌αι πε μας για τον Αστερίξ!
– Πόμινε τζ̌αι φτάνω.

Που έμεινα; Α, ναι. Ετοιμάζω ένα παραμύθι αλλά ακόμα το ένα τρίτον έκαμα, τζ̌αι μετά αν το τελειώσω εν τζ̌αι η διαδικασία έκδοσης.

Τέλος πάντων, το να δκιαβάσω Αστερίξ στα κυπριακά ήτουν μια υπέροχη εμπειρία. Εγέλασα πολλά πκιο εύκολα παρά να το δκιάβασα στα νέα ελληνικά. Έρκεσαι πκοιο κοντά με τους πρωταγωνιστές διότι όπως εν φυσικό δκιαβάζεις στην μητρική σου γλώσσα την γλώσσα π’ αναγιώθηκες.

783b7023b93415b6f71f5eea0718ae7f-g

 

• Όταν φτάνουσιν στο λιμάνι του Πειραιά οι Γαλάτες έν τραγουδούσιν παραδοσιακό τραγούδι της Γαλατίας αλλά το Εσ̌ε έβερεβε-νανά-βαραβα-στρον τζια ε-βερε-ν μιτσίν (Τηλλυρκώτισσα)

 
• Η ταπέλλα στο χάνι στην Αθήνα γράφει «Πίννε κρασί νάσεις ζωή» το μότο του Φεστιβάλ κρασιού στη Λεμεσό εδώ τζ̌αι 55 χρόνια. (αν δεν κάμμω λάθος)

 
“Πενήντα χρόνια πριν γεννηθεί ο Γριστός, οι Ρωμαίοι επκιάσαν πόλα σέλα την Γαλατίαν. Ούλλην; Οι ούλλην ! Εσει ένα χωρκούιν με Γαλάτες που εν θέλουν κανέναν πά’ στην ράσην τους, αντιστέκουνται τζαι δυσκολεύκουν τους Ρωμαίους που γλέπουν τα στρατόπεδα τους στο Παπαόρον, το Ακουάριον, το Λαφτανόν τζαι το Πετιπόνον…”

figure_final
Με άλλα λόγια το βιβλίο τούτο παίρνει 5 αστερούθκια κάτι που ήμουν σίουρος πως ήταν να κάμω. Πιάστε το τζ̌αι δκιαβάστε το. Ειδικά άμαν είστε τζ̌αι νέρτς έν πρέπει να λειπει που τη συλλογήν σας.

Χάτες ραντεβού την επόμενη φορά. Πκοιος ξέρει πότε. . .

Σαίξπηρ στα Κυπριακά

23/04/2016
400 χρόνια που τον θάνατο του Σαίξπηρ (23/04/1616).
Ο Σαίξπηρ έγραψε πολλά θεατρικά γνωστά σ’ ούλλον τον κόσμο όπως «Άμλετ», «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», «Μακμπέθ» όπως τζ̌αι τον «Οθέλλο»55-58-550x550_0 τον μαύρο της Βενετίας που διαδραματίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην Κύπρο. Έγραψε επίσης 154 σονέτα τζ̌αι αρκετά ποιήματα.

«Τι σχέση έσ̌ει τούτο με την κυπριακή διάλεκτο κάποιος θα πει μόλις δκιαβάσει τα παραπάνω λόγια.
Ε, έσ̌ει. Ένας που τους διαχειριστές μας, πέρσι, έγραψε την κυπριακή εκδοχή του γνωστού σονέτου του Σαίξπηρ νούμερο 130 [My mistress’ eyes are nothing like the sun].
Τσιλλίστε πασ’ στον τίτλο για να δκιαβάσετε το σονέτο στ’ αγγλικά. 
Η απόφαση να γράψει την κυπριακή εκδοχή του σαιξπηρικού σονέτου είναι που την μνιαν μια άσκηση για το μυαλό, τζ̌αι που την άλλην μια απόδειξη ότι, ναι, η κυπριακή διάλεκτος έν έσ̌ει σύνορα, τζ̌αι η εκφραστικότητά της εν ατέλειωτη.

130
Το σονέτο 130 στα κυπριακά


Όποιος/όποια ενδιαφέρεται ν’ αγοράσει την ποιητική συλλογή (του διαχειριστή μας όι του Σαίξπηρ), που περιέχει μαζί με αγγλικά τζ̌αι κυπριακά ποιήματα μπορεί να τ’ αγοράσει
που δαμέ: Leaves of Poetry (Lulu.com)
τζ̌αι δαμέ: Leaves of Poetry (Amazon)

όπως επίσης τζ̌αι τα σονέτα του Σαίξπηρ που δαμέ: The Sonnets (Collins Classics) (Public)

Καλό σαββατοκυρίακο!

Τα ξημαρισμένα (κριτική βιβλίου)

Επήρα προχτές το σ̌σ̌ύλλο μου στον κτηνίατρο τζ̌αι σκέφτουμουν τι να κάμω ώσπου να περάσει η ώρα, τζ̌αι με τούτα τζ̌αι με τζ̌είνα εβρέθηκα σ’ ένα βιβλιοπωλείο, μπαίνω μέσα, διώ 2-3 γυρούς τζ̌’ άξαφνα εσ̌σ̌ιάστηκα ομπρός μου το βιβλίο του Δρ. Γιώργου Β. Γεωργίου «Τα Ξημαρισμένα: κυπριακές μυλλωμένες & αμολόητες παροιμίες, φράσεις και βρισιές», με σχόλια για λέξεις, φράσεις και παροιμίες. Λλίο πολλά ο τίτλος διά σου μνιαν ιδέα για το τι θα περιέχει το βιβλίο Και ναι, περιέχει λέξεις όπως: σ̌σ̌ίστος, βίλλος, πούττος, αρτσ̌ίθκια (προύντζενα τζ̌αι μη) βρατζ̌ίν, πουτάνα κλπ.   front20cover20ksimarismenes

Όπως αναγράφεται τζ̌αι στο οπισθόφυλλο τούντο βιβλίο εν ακατάλληλο να πουληθεί σε ανήλικους και βεβαίως-βεβαίως σε πουριτανούς, σεμνότυφους και λοιπούς. Το βιβλίο εγράφτηκεν όπως είπαμεν που τον Δρ. Γιώργο Β. Γεωργίου που πιο παλιά είσ̌εν τη επιμέλεια του εκλιπόντος παιχνιδιού στο ΡΙΚ «Παίζουμε Κυπριακά», τζ̌αι φιλοτεχνήθηκε με σχέδια τζ̌αι σκίτσα του Γιώργου Γαβριήλ τζ̌αι χαρακτικά του Χαμπή Τσαγκάρη. Οι 300 περίπου φράσεις του βιβλίου εν γραμμένες με αλφαβητική σειρά σχολιασμένες στην Κοινή Ελληνική. Όπως λέει τζ̌’ η επιγραφή του Λορέντζου Μαβίλη στην εισαγωγή του συγγραφέα
«Δεν υπάρχουν αισχρές λέξεις, παρά μόνο αισχροί άνθρωποι».

Με τούντο βιβλίο εγέλασα, έκαμα το χάζι μου με όπκοιον το εδκιάβαζα (εμαλλώναμε τες πρώτες μέρες πκοιος εννά το πρωτοδκιαβάσει) τζ̌αι κυρίως εδιδάχτηκα για τον κάπως κρυμμένο γλωσσικό πλούτο της κυπριακής διαλέκτου. Έμαθα πκοιος εν ο Πίγγος, έμαθα τι σημαίνει ζίλικούρτι, έμαθα στο περίπου τι είναι τα τριβίλλουρα, έμαθα πόθεν προέρχεται η φράση «τρέσ̌εται σαν την σ̌σ̌ύλλαν», τι σημαίνει γλωσσολογικά η φράση λουβί-λουβί-λουβί-λλού-βίλλου. . .  πόθεν φκαίνει η λέξη κότσιρος κτλ.gamisi

Έν θα πούμε παραπάνω για το τι άλλο περιέχει το βιβλίο γιατί έν τζ̌αι να πάτε να το ‘γοράσετε αν σας τα πω ούλλα, γι’ αυτό θα σας πω μόνο πκοιός ήταν ο Ππίγγος (αφού πολλοί είσ̌ετε το απορία) τζ̌αι τι εν τα τριβίλλουρα. Τα υπόλοιπα που ννα ‘γοράσετε το βιβλίο που εν μόνον €8 (μεν είσαστεν ππίσηες (λέξη που υπάρχει επίσης στο βιβλίο) αντί να πκιάτε τσιάρα ή μνιαν φανέλα πκιάστε τούντο βιβλίο που ούτε βαρετό είναι ούτε ακριβό, ούτε ακαταλαβίστικο, πάρα πολλά ενδιαφέρον είναι όμως)

«Αγγούρι του ππίγκου»
«Πολλές εκφράσεις που έχουν μέσα το αγγούρι θέλουν να δηλώσουν τη δυσφορία του ομιλούντα για τις υπερβολές του συνομιλητή του. Ο Ππίγκος διατηρούσε ξενοδοχείο στη περιοχή του Τροόδους, απ’ όπου προέρχεται και η φράση.[…]»

«Να πάεις στα τριβίλλουρα»
«Τριβίλλουρα (τα) = (<τρις + βίλλος), στο ανάθεμα
[δεν είναι άρα χωριό]. Πρβ. Και το «τριχόγλαστος» (<τρις + χογλώ, που ζεσταίνεται τρεις φορές στην κόλαση)»

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΚΑΡΝΕΡΑΣ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Σαν σήμερα πριν ακριβώς 30 χρόνια πέθανε ο λαϊκός ποιητής από την Ξυλοτύμβου Κυριάκος Καρνέρας.
Ο μεγάλος κύπριος λογοτέχνης Τεύκρος Ανθίας ονόμασε τον Κυριάκο Καρνέρα ρωμαλέο λαϊκό ποιητή, και παρόλο που ήταν παντελώς αναλφάβητος έχοντας τελειώσει μόνο την πρώτη τάξη του δημοτικού η ποίησή του δεν έχει να ζηλέψει σε τίποτα από γραμματιζούμενους ανθρώπους.

ce9acea5cea1ce99ce91ce9ace9fcea320ce9ace91cea1ce9dce95cea1ce91cea3

Βιογραφία: Γεννήθηκε στην Ξυλοτύμβου την τελευταία χρονιά του 19ου αιώνα το 1900 και πέθανε σαν σήμερα στις 24 Μαρτίου 1986.
Λόγω του ότι ο πατέρας του ήταν φτωχός με πολλά παιδιά, άφησε το σχολείο ενώ ήταν στην Δευτέρα τάξη και έγινε μισταρκός (υπηρέτης με πενιχρό μισθό) σε ηλικία 8-9 ετών στον τατά του με μισθό £1 το χρόνο.
Σε ηλικία 16 χρονών το 1917 γνώρισε τις κακουχίες του πολέμου όταν πήγε ως μουλάρης (οδηγός μουλαριών) στον Αγγλικό στρατό (1917-1918).
Επιστρέφοντας στην Κύπρο στάθηκε τυχερός να αγοράσει δικά του πρόβατα και να γίνει βοσκός επάγγελμα που ασκούσε ως τα γεράματά του.

Εργογραφία: Σαν ποιητής ξεκίνησε με ερωτικά κυρίως δίστιχα (μοιάζουν με τα τσ̌αττιστά) και σατιρικά ποιήματα της εποχής του.
Ο συγγραφέας του βιβλίου «Ιστορία του Χωριού Ξυλοτύμβου» Γεώργιος Χρ. Κασάπης λόγω του ότι ήταν γνωστός του και συνομήλικός του, έγραφε τα ποιήματά του Κ. Καρνέρα ούτως ώστε να διατηρηθούν ως γραπτά μνημεία για πάντα. Ο Γ. Κασάπης κατάφερε να τελειώσει το δημοτικό (έστω και με δυσκολίες) και έδινε διάφορες συμβουλές στον Καρνέρα. Αρχικά ο λόγος του Καρνέρα ήταν ανάμεικτός με λέξεις και εκφράσεις της καθαρεύουσας και της δημοτικής, κάτι που παρατηρούμε και στον Β. Μιχαηλίδη. Ο Γ. Κασάπης του έλεγε ότι μ’ αυτόν τον τρόπο αλλοιωνόταν η ομορφιά της κυπριακής διαλέκτου και ότι έπρεπε να γράφει στη γλώσσα του λαού και έτσι ξεκαθάρισε το γλωσσάριό του και έφτασε σιγά σιγά στην ποιητική επιτυχία.καρ

Έχουν καταγραφεί περίπου 140 ποιήματά του όπως επίσης και 43 κοφτά τραγούδια (δίστιχα, τρίστιχα και τετράστιχα)
Εξέδωσε πέντε ποιητικές συλλογές και υπάρχει επίσης μια 6η υπό έκδοση συλλογή.

Εδώ να επιτραπεί να πούμε ότι μόνο 3εις από τις 5 είναι αυτούσιες ποιητικές συλλογές ως ακολούθως:

«Τα τραούδκια του βοσκού» του 1937 με 50 ποιήματα

«Νερά του Μάρτη» του 1974 με 35 ποιήματα και 24 κοφτά τραούδκια, και

«Είκοσι και Πέντε Ανέκδοτα Ποιήματα» του 1988  με 25 ποιήματα

Οι υπόλοιπες μπορούν να χαρακτηριστούν καλύτερα ως ποιητικά άπαντα λόγω του ότι αποτελούν απάνθισμα των προηγούμενων συλλογών όπως:

«Που την αρκήν ως την υστερκάν» του 1978, με 16 καινούρια ποιήματα και 12 καινούρια κοφτά τραούδκια όπως επίσης και όλα τα ποιήματα και τα κοφτά τραούδκια από τις 2 προηγούμενες συλλογές «Τα τραούδκια του βοσκού» και «Νερά του Μάρτη». και

«Ποιητικά Άπαντα» του 1980 με 14 καινούρια ποιήματα και 7 καινούρια κοφτά τραούδκια όπως επίσης και όλα τα ποιήματα και κοφτά τραούδκια από τις 3 προηγούμενες συλλογές «Τα τραούδκια του βοσκού», «Νερά του Μάρτη» και «Που την αρκήν ως την υστερκάν».

Τα υπό έκδοση ποιητικά άπαντα του Δρ. Κ. Γιαγκουλλή λογικά θα περιέχουν όλα τα παραπάνω 140 ποιήματα και 43(?) κοφτά τραούδκια. Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς θα εκδοθούν.
καρν

Κριτική
Η αμάθεια του Κ. Καρνέρα δεν στάθηκε εμπόδιο στο να εκφράσει αυτά που ένοιωθε και φιλοσοφημένα και μεστωμένα.
Ο Ν. Γ. Πολίτης γράφει ότι «απεστέρησε τα στιχουργήματά των και της αξίας την οποίαν θα είχον ως γλωσσικά μνημεία. Εν τη προσπαθεία των όπως μεταχειρίζωνται την γλώσσα των αναπτυγμένων, αποφεύγουν τους τύπους και τας λέξεις του επιχωρίου ιδιώματος και μόλις διακρίνονται που και που εις τα έργα των ιδιωματικά λείψανα. . .»

Ο Τεύκρος Ανθίας έγραψε τρία συνεχόμενα άρθρα στην εφημερίδα «Πρωϊνή» της Λευκωσίας (5, 7, και 8 Οκτωβρίου 1936) και σε αυτόν οφείλεται η ανακάλυψη και η ευρύτερη αναγνώρισή του. Ο Τ. Ανθίας γράφει ότι μέσα στα ερωτικά τραούδκια του Κ. Καρνέρα διακρίνεται μια γνήσια και αγνή αισθηματολογία, ρομαντική αλλά καθόλου αντιπαθητική.

«Μόνο μια εξαιρετική ποιητική ιδιοφυΐα θα μπορούσε να φτάσει, χωρίς καμιά εξωτερική καλλιέργεια τις επιτυχίες του Καρνέρα.»
Τεύκρος Ανθίας

«Ποιος ξέρει αν καμιά μέρα από τέτοιες μικρές και άσημες φυσιογνωμίες δεν ξεφυτρώσουν κάποιοι μεγάλοι και τρανοί, που μπροστά στ’ όνομά τους να κλίνουμε το κεφάλι με σεβασμό.» Αδ. Βερνάλης

Τα πρώτα ποιήματα του Καρνέρα χωρίζονται σε ερωτικά, φυσιολατρικά/βουκολικά, και κοινωνικά-ηθικολογικά. Από το 1974 ο ποιητής παρόλο που δεν περιορίζει τα ερωτικά και τα φυσιολατρικά του ποιήματα, αγγίζει επίσης καθαρά κοινωνικά θέματα με φωνή που υψώνεται ενάντια στην κοινωνική και στην εθνική αδικία.

«Ο συνάδελφος Κυριάκος Καρνέρας, ο οποίος είναι αγράμματος κι αναλφάβητος, μας αφήνει τόσην πνευματική εργασίαν που θα την ζήλευε και ένας από τους μορφωμένους μας.»
Ηλ. Γεωργίου

«Μέσα από τους στίχους του αγγίζει θέματα καθαρώς κοινωνικά. Στρατεύει τους στίχους του για την φτωχολογιά, τον αδικημένο εργάτη, τον κακομάζαλο βοσκό, τον καταρριμμένο γεωργό.» Δρ. Κ. Γιαγκουλλής

Θα κλείσουμε με 4 ποιήματα του Καρνέρα  όπως επίσης και με ένα βίντεο αφιέρωμα του  ASTRA 92.8. για τον ποιητή.

«Είμαι», «Αρκόντοι τζ̌αι φτωσ̌οί», «Ε, Άδρωπε» «Θθυμάσαι, Μαρουδκια»

Αιωνία του η μνήμη και ας ζήσουμε εμείς και οι επόμενες γενιές να τον διαβάζουμε, να τον θυμόμαστε, να τον τιμούμε, και να τον χαιρόμαστε.

  Πηγές:

Καρνέρας Κυριάκος «Ποιητικά Άπαντα», Σειρά Λαϊκής Κυπριακής Ποίησης Αρ. 3, Λευκωσία, 1980

Καρνέρας Κυριάκος «Ποιητικά Άπαντα», β’ έκδοση, Ξυλοτύμβου, 2003

Κασάπης Γεώργιος «Ιστορία του χωριού Ξυλοτύμβου», Λευκωσία, 1988

Τηλλυρκώτισσα (Εσιέβερεβε)

Τι θέλει να πει ο ποιητής με τούντα ακαταλαβίστικα; Με μια καλήν αποκρυπτογράφηση μπόρουμε να καταλάβουμε το νόημα του ποιήματος / τραουθκιού. Κατά πολλούς η πρώτη εκτέλεση ανήκει στον Θεόδουλο Καλλίνικο (1904-2004) πρωτοψάλτη της εκκλησίας της Κύπρου.
Ήτουν ο πρώτος που εσύναξε, εκατέγραψε τζ̌αι εμελέτησε την παραδοσιακή μουσική της Κύπρου ταξιδεύκοντας σε ούλλην την Κύπρο την περίοδο (1924-1948). Την μουσική εκυκλοφόρησέν την σε δίσκους των 78 στροφών. Ανάμεσα σε τούντα τραούθκια ήταν τζ̌αι η Τηλλυρκώτισσα. Τηλλυρκώτισσα πρώτ’ απ’ όλα εννοούμεν την γεναίκα κάτοικον της Τυλληρίας, που είναι ορεινή χερσόνησος στα βορειοδυτικά της Κύπρου.
r-4167680-1357497753-9020-jpeg
Εν είμαστε τέλεια σίουροι αν ήταν ο ίδιος ο Καλλίνικος που εισήγαγε στο τραούδιν τούτο τα ακαταλαβίστικα / αλαπουρνέζικα βερεβε/βαραβα/βουρουβους αλλά στα παλιά χρόνια υπήρχεν λόγος. Εν τα λεγόμενα κορακίστικα μια συνθηματική γλώσσα που με την παρεμβολή άλλων συλλαβών μέσα στες λέξεις εκάμαν ακαταλαβίστικην μνιαν κατά τα άλλα κατανοητή συνομιλία. Τα κορακίστικα εχρησιμοποιούνταν εν καιρό τουρκοκρατίας για να μεν καταλάβουν οι Τούρτζ̌οι τι ελαλούσαν οι Έλληνες. Η Τηλλυρκώτισσα λογικά είναι ένα παράδειγμα ποιήματος/τραούθκιου που χρησιμοποιούσαν μεταξύ τους οι ερωτευμένοι για να μεν καταλάβουν οι γονιοί.

Οι Στίχοι της Τηλλυρκώτισσας
Εσ̌ε έβερεβε-ναν
ά-βαραβα-στρον
τζια ε-βερε-ν μιτσίν
μες τους-βουρουβους
εφτά-βαραβα πλανή-βιριβι-τες
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Τζεπκιά-βαραβα-σαν με-βερεβε
μες τη-βιρβι-ν καρκιάν
τα λό-βοροβο-για
που βουρουβου μου
εί-βιριβι-πες
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Επή-βιριβι-αν τζ-ει-βιριβι-παν
της βιριβι-ς πελλής
πως έ-βερεβε-ν να πά-βαραβά-ω
πέ-βερεβε-ρα
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα..

Τζια εμά-βαραβα-εψε βερεβε-ν
την θά-βαραβα-λασσαν
τζε ασή-βιριβι-κωσέ βερεβε-ν
αέ-βερεβε-ραν
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Οι στίχοι της Τηλλυρκώτισσας (χωρίς τα κορακίστικα)

Έσσει έναν άστρον τζαι εν μιτσίν1
μες στους εφτά πλανήτες, μαυρομμάτα μου

Τζαι επιάσαν με μες στην καρκιάν
τα λόγια που μου είπες, γιαλλουρούδα2 μου

Τζαι ‘πήαν τζι είπαν της πελλής3
πως εν να πάω πέρα, μαυρομμάτα μου

Τζαι εμάγιεψεν τη θάλασσαν
τζαι ‘σήκωσεν αέραν, γιαλλουρούδα μου

Τζι άνταν της είπουν “έσσιε ‘γειάν”
Εστέκετουν τζαι εθώρεν, μαυρομμάτα μου
1: μικρό  2: γαλανομάτα 3: τρελής
___________________________________________________

maxresdefault
Γνωστότερη εκτέλεση είναι του Μιχάλη Βιολάρη.
Στην πρώτη εκτέλεση του Θεόδουλου Καλλίνικου υπάρχει μια διαφορά στους τελευταίους στίχους:

«Ανάθεμα τον, που λαλεί
πως εν γλυτζή το μέλι, γιαλλουρούδα μου
γλυκόττερον εν το φιλί
η κορασιά μας θέλει, γιαλλουρούδα μου.»

Υπάρχουν πάρα πολλές εκτελέσεις τζ̌αι διασκευές μεταξύ αυτών οι εκτελέσεις της Δόμνας Σαμίου, της Άννας Βίσση, του Μίχάλη Τερλικκά, της Μαρίζας Κωχ τζ̌αι άλλων.

Πηγές:
http://mousikovlog.blogspot.com.cy/2015/02/blog-post_69.html
http://www.ieropsaltis.com/psalt_Kallinikos.htm
http://www.stougiannidis.gr/tylirkiotissa.htm

Κριτική / Παρουσίαση Βιβλίου

Ου Γριστός! Τούτος ο ιστότοπος εν γεμάτος αράχνες. Ε ναι, αφού έσ̌ει που τον Φεβράρη να μπεις ρε κουμπάρε! Ε σόρι, είμαι πνιμένος. Όπως τζ̌αι να ‘σ̌ει, εννά κάμω κριτική βιβλίου τούντην φορά τζ̌αι ο λόγος είναι ότι το βιβλίο εν γραμμένο στα Κυπριακά.

Πριν 2 εφτομάες επήα σε μιαν εκδήλωση indie (ανεξάρτητων) εκδόσεων στην παλιά Λευκωσία που εδιοργάνωνε το WRITE CY, μια εκδήλωση για Kυπραίους εκδότες, συγγραφείς, τζ̌αι καλλιτέχνες. Έτσι τζ̌ εγώ επήα σαν πράκτορας της KGB να δω τι εν τούτη εκδήλωση, τζ̌αι τελικά άρεσεν μου πολλά. Έπιασα τζ̌αι θκυο βιβλία, ένα ήταν μια συλλογή ποιημάτων «Αν ήσυχος / Υπέρ βολικός» του Σταύρου Λαμπράκη, τζ̌αι το άλλον εν τo βιβλίο πον να μιλήσω τωρά.

Το καλλύτερο βιβλίο που θκιάβασα ως τωρά. Το βιβλίο τούτο ονομάζεται «Σάιπρους: Φάιναλ Τέιστινέισ̌ον» της Άρτεμις Ευαγόρου. Όπως λέει τζ̌’ η συγγραφέας τούτον έννεν ένα βιβλίο μαγειρικής τζ̌’ απαγορεύεται να μπει στα ράφια με βιβλία μαγειρικής, «[…] είναι μια Κυπριακή ιστορία για βασιλιάδες, χαρέμια, γοργόνες, καταραμένα αγαλματίδια, τζ̌αι πλαστικές παπηρούες […] τζ̌αι ένα μάτσο συνταγές έτσι για γεμωσιά.»
Τίποτε έννεν συνηθισμένο σε τούντο βιβλίο. Χωρίζεται σε 9 κεφάλαια, μερικά που τούτα εν το κεφάλαιο της αναρής τζ̌αι του χαλλουμιού, το κεφάλαιο του χαρουπόμελου, το κεφάλαιο της τασ̌ής, το κεφάλαιο της Κουμανδαρίας του Κοννιακκιού, τζ̌αι της Ζιβανίας, τζ̌αι άλλα πολλά. Είναι γραμμένο τζ̌αι στα Κυπριακά, τζ̌αι στα Αγγλικά (για να γινεί πιο ευρέως γνωστό) τζ̌αι φυσικά στα Κυπριακά γιατί η συγγραφέας εν Κυπραία, οι συνταγές εν κυπριακές, τζ̌αι μιλά για την Κύπρο, σιόρ. Επίσης όπως τονίζει τζ̌αι η συγγραφέας «[…] [θεωρεί] ότι εν υπερβολικά λλία τα βιβλία  που εν γραμμένα στη σπουδαία τούτην ελληνική [ν]τοπιολαλιά»
loukoumi_0
Έσ̌ει κυπριακές συνταγές για φαΐ, κυπριακές συνταγές ομορφιάς, φυσικές θεραπείες, κυπριακά γεγονότα τζ̌αι αστικούς μύθους τζ̌αι πολλά άλλα, που εν προκειται να τα πω ούλλα, να πάτε να πιάσετε τούντο βιβλίο να τα δείτε που μόνοι σας. Μόνο €20 εύρω, μια χαρά είναι για την ποιότητα του χαρτιού, την πολυχρωμία τζ̌αι σίουρα τζ̌εινα πον μες το βιβλίο, συν το ότι εννά σας μείνει. Πολλές συνταγές τζ̌αι οι τίτλοι τους εν εφευρέσεις της συγγραφέως όπως «Κοτόπουλλο ‘Ψιντρή βασιλιτζ̌ιά μου τζ̌αι μαντζουράνα μου’», «Η φωθκιά της Αφροδίτης», «Η Ελιωτή της θκειας μου της Μηλίτσας» τζ̌αι φυσικά κλασσικοί τίτλοι κυπριακών φαγιών όπως αυκολέμονη, κατσούρες, κολοκοτή, μαχαλλεπί, κιαντζ̌αλί, λουβί με ττόνο τζ̌αι τασ̌ή, πάντα χρωματισμένα με την ιδιαίτερην πινελιά της συγγραφέως. Επίσης τούντο βιβλίο εν τζ̌’ ένα τζ̌υνί θησαυρού βασικά εν τζ̌υνί μια παπηρούς πον χωσμένη ποτζ̌ι ποδά στις φωτογραφίες.  oo176ar87doufg4l-fill640x320

Εν ένα βιβλίο που με έκαμε τζ̌αι γέλασα, για τον απλό λόγο ότι μιλά σαμπώς τζ̌αι ξέρεις την χρόνια, νιώθεις το τόσον οικεία λόγω του ότι εν γραμμένο στην κυπριακή διάλεκτο, τζ̌αι δεν είναι απλώς ένα στεγνό βιβλίο με συνταγές, είναι ένα βιβλίο που μυρίζει Κύπρος!
cover-2
Στο Goodreads (το Facebook για τζ̌είνους που θκιαβάζουν πολλά βιβλία σαν εμένα) έβαλα του 5 στα 5 αστέρκα. Αν η συγγραφέας δει τούντήν παρουσίαση/ κριτική εννά προσπαθεί να έβρει πκοιος που τζ̌είνους ούλλους τους χίππις εγόρασεν το βιβλίο της, εθκιάβασεν το μέσα σε 4 ώρες τζ̌αι έσ̌ει τζ̌αι το θράσος να κάμει τζ̌αι κριτική. Σόρι εν μπορώ να βοηθήσω σε τούτο, το μόνο που μπόρω να πω είναι ότι το βιβλίο της εν τόσο τέλειο που έπεισέν με να φάω ξανά λουβι (φαΐ που μισώ με πάθος) πάντα με τη δική της παραλλαγή με τασ̌ή.
155e6eb1e8d81f
Το βιβλίο εν των εκδόσεων abookwormpublication τζ̌αι μιας τζ̌αι κοντέυκουν Χριστούγεννα πρέπει να γοράσετε τούντο βιβλίο τζ̌αι να κάμετε έναν ωραίο δώρο για φέτος, ένα βιβλίο που δεν πρέπει να λείπει που κανένα κυπριακό σπίτι.
Μπορείτε να τ’ αγοράσετε που δαμέ: Οίκος των Κυπριακών και Κυπρολογικών Εκδόσεων

Ή να ρωτήσετε τους εκδότες για παραπάνω πληροφορίες δαμέ: A Bookworm Publication Publisher

Μπορείτε να δείτε τζ̌αι την κριτική μου (στ’ Αγγλικά) δαμέ: Σάιπρους: Φάιναλ Τεϊστινέισιον / Cyprus: Final Tastynation

Φωτογραφίες: Ανδρέας Κωνσταντίνου
Cyprus: Final Tastynation © Artemis Evagorou, 2015