Τηλλυρκώτισσα (Εσιέβερεβε)

Τι θέλει να πει ο ποιητής με τούντα ακαταλαβίστικα; Με μια καλήν αποκρυπτογράφηση μπόρουμε να καταλάβουμε το νόημα του ποιήματος / τραουθκιού. Κατά πολλούς η πρώτη εκτέλεση ανήκει στον Θεόδουλο Καλλίνικο (1904-2004) πρωτοψάλτη της εκκλησίας της Κύπρου.
Ήτουν ο πρώτος που εσύναξε, εκατέγραψε τζ̌αι εμελέτησε την παραδοσιακή μουσική της Κύπρου ταξιδεύκοντας σε ούλλην την Κύπρο την περίοδο (1924-1948). Την μουσική εκυκλοφόρησέν την σε δίσκους των 78 στροφών. Ανάμεσα σε τούντα τραούθκια ήταν τζ̌αι η Τηλλυρκώτισσα. Τηλλυρκώτισσα πρώτ’ απ’ όλα εννοούμεν την γεναίκα κάτοικον της Τυλληρίας, που είναι ορεινή χερσόνησος στα βορειοδυτικά της Κύπρου.
r-4167680-1357497753-9020-jpeg
Εν είμαστε τέλεια σίουροι αν ήταν ο ίδιος ο Καλλίνικος που εισήγαγε στο τραούδιν τούτο τα ακαταλαβίστικα / αλαπουρνέζικα βερεβε/βαραβα/βουρουβους αλλά στα παλιά χρόνια υπήρχεν λόγος. Εν τα λεγόμενα κορακίστικα μια συνθηματική γλώσσα που με την παρεμβολή άλλων συλλαβών μέσα στες λέξεις εκάμαν ακαταλαβίστικην μνιαν κατά τα άλλα κατανοητή συνομιλία. Τα κορακίστικα εχρησιμοποιούνταν εν καιρό τουρκοκρατίας για να μεν καταλάβουν οι Τούρτζ̌οι τι ελαλούσαν οι Έλληνες. Η Τηλλυρκώτισσα λογικά είναι ένα παράδειγμα ποιήματος/τραούθκιου που χρησιμοποιούσαν μεταξύ τους οι ερωτευμένοι για να μεν καταλάβουν οι γονιοί.

Οι Στίχοι της Τηλλυρκώτισσας
Εσ̌ε έβερεβε-ναν
ά-βαραβα-στρον
τζια ε-βερε-ν μιτσίν
μες τους-βουρουβους
εφτά-βαραβα πλανή-βιριβι-τες
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Τζεπκιά-βαραβα-σαν με-βερεβε
μες τη-βιρβι-ν καρκιάν
τα λό-βοροβο-για
που βουρουβου μου
εί-βιριβι-πες
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Επή-βιριβι-αν τζ-ει-βιριβι-παν
της βιριβι-ς πελλής
πως έ-βερεβε-ν να πά-βαραβά-ω
πέ-βερεβε-ρα
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα..

Τζια εμά-βαραβα-εψε βερεβε-ν
την θά-βαραβα-λασσαν
τζε ασή-βιριβι-κωσέ βερεβε-ν
αέ-βερεβε-ραν
για-βαρα-λουρου-βουρου-δα μου

Τριαλάλα-λα-λα…

Οι στίχοι της Τηλλυρκώτισσας (χωρίς τα κορακίστικα)

Έσσει έναν άστρον τζαι εν μιτσίν1
μες στους εφτά πλανήτες, μαυρομμάτα μου

Τζαι επιάσαν με μες στην καρκιάν
τα λόγια που μου είπες, γιαλλουρούδα2 μου

Τζαι ‘πήαν τζι είπαν της πελλής3
πως εν να πάω πέρα, μαυρομμάτα μου

Τζαι εμάγιεψεν τη θάλασσαν
τζαι ‘σήκωσεν αέραν, γιαλλουρούδα μου

Τζι άνταν της είπουν “έσσιε ‘γειάν”
Εστέκετουν τζαι εθώρεν, μαυρομμάτα μου
1: μικρό  2: γαλανομάτα 3: τρελής
___________________________________________________

maxresdefault
Γνωστότερη εκτέλεση είναι του Μιχάλη Βιολάρη.
Στην πρώτη εκτέλεση του Θεόδουλου Καλλίνικου υπάρχει μια διαφορά στους τελευταίους στίχους:

«Ανάθεμα τον, που λαλεί
πως εν γλυτζή το μέλι, γιαλλουρούδα μου
γλυκόττερον εν το φιλί
η κορασιά μας θέλει, γιαλλουρούδα μου.»

Υπάρχουν πάρα πολλές εκτελέσεις τζ̌αι διασκευές μεταξύ αυτών οι εκτελέσεις της Δόμνας Σαμίου, της Άννας Βίσση, του Μίχάλη Τερλικκά, της Μαρίζας Κωχ τζ̌αι άλλων.

Πηγές:
http://mousikovlog.blogspot.com.cy/2015/02/blog-post_69.html
http://www.ieropsaltis.com/psalt_Kallinikos.htm
http://www.stougiannidis.gr/tylirkiotissa.htm

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s